Wie langs het Winschoterdiep fietst of rijdt, ziet ze nog steeds: hoge hallen, kranen en soms een half afgebouwd schip dat op de helling ligt. Scheepsbouw hoort al eeuwen bij Hoogezand. Het is een verhaal over turf, vakmanschap en ondernemers die met weinig ruimte toch grote schepen wisten te bouwen.

In dit artikel lees je hoe die scheepsbouw is ontstaan, hoe hij veranderde en waarom de werven ook vandaag nog een belangrijke rol spelen in het dagelijks leven van de streek.

Een kanaal als levensader

Het begin ligt in de zeventiende eeuw, toen het Winschoterdiep werd gegraven als verbinding tussen de stad Groningen en het oosten van de provincie. Rond die vaarweg ontstonden de veenkoloniën, waaronder Hoogezand en Sappemeer. Het hoogveen werd afgegraven en als turf afgevoerd naar de steden. Daarvoor waren boten nodig, en veel.

Zo groeide er langs het water een bedrijvigheid van schippers, timmerlieden en kleine werfjes. Veel schippers lieten hun schip in de buurt bouwen of herstellen. De kennis werd van vader op zoon doorgegeven, waardoor families generaties lang aan het vak verbonden bleven.

Van hout naar ijzer en staal

In de negentiende eeuw werden er nog vooral houten schepen gebouwd: tjalken, snikken en later ook zeegaande schepen zoals schoeners. Rond de overgang naar de twintigste eeuw veranderde dat. IJzer en daarna staal namen de plaats in van hout, en daarmee veranderde ook het werk op de werven. Klinknagels, smederijen en later lasapparatuur deden hun intrede.

Opvallend is hoe de werven zich wisten aan te passen. Waar elders scheepsbouw verdween, schakelden de bouwers in deze regio over op nieuwe materialen en technieken. Die flexibiliteit is misschien wel het belangrijkste kenmerk van de Groninger scheepsbouw.

De bloeitijd van de kustvaarder

In de twintigste eeuw werd de regio bekend om de bouw van kustvaarders: relatief kleine vrachtschepen die langs de kusten van Europa voeren. Veel van die schepen werden ook door Groningse schippers en rederijen geëxploiteerd. Vooral in de jaren na de Tweede Wereldoorlog was het druk langs het diep, met talloze werven die werk boden aan grote aantallen mensen uit de omliggende dorpen.

Rond de werven ontstond een hele keten van toeleveranciers. Denk aan:

• Machinefabrieken en motorenbouwers
• Smederijen en constructiebedrijven
• Scheepsinrichters en elektriciens
• Verf- en schilderbedrijven
• Opleidingen voor technisch personeel

Dwars te water: een bijzonder schouwspel

Omdat het Winschoterdiep vrij smal is, kunnen schepen hier niet in de lengterichting te water worden gelaten. Daarom gebeurt dat zijwaarts. Bij zo’n dwarsscheepse tewaterlating glijdt het schip opzij van de helling en plonst het met een flinke golf in het kanaal. Voor veel inwoners is dat nog altijd een moment om bij te gaan kijken.

Wil je weten wanneer er weer zo’n tewaterlating plaatsvindt, of lees je graag meer over wat er in de regio speelt, dan vind je op nieuwsuithoogezand.nl lokaal nieuws en verhalen uit Hoogezand en omgeving. Zo blijf je op de hoogte van wat er langs het diep gebeurt.

Scheepsbouw vandaag

Het aantal werven is in de loop der jaren flink geslonken. Faillissementen, fusies en internationale concurrentie hebben hun sporen nagelaten. Toch is de scheepsbouw niet verdwenen. Een aantal werven in en rond Hoogezand bouwt nog steeds schepen voor klanten in binnen- en buitenland, vaak zeer gespecialiseerd en met aandacht voor zuinigheid en duurzaamheid.

Sinds de gemeentelijke herindeling van 2018 valt Hoogezand onder de gemeente Midden-Groningen, maar de werven blijven een herkenbaar onderdeel van het lokale karakter. Ze bieden technisch werk, leerplekken voor jongeren en opdrachten voor bedrijven in de omgeving. Daarmee dragen ze bij aan de werkgelegenheid in een regio die het economisch niet altijd makkelijk heeft gehad.

Erfgoed dat zichtbaar blijft

Ook buiten de werven zie je de geschiedenis terug. Oude schippershuizen, kapiteinswoningen en de lange lintbebouwing langs het water vertellen het verhaal van een gemeenschap die op het kanaal was gericht. Wie met andere ogen door het dorp loopt, herkent overal sporen van die maritieme verleden.

De scheepsbouw in Hoogezand laat zien hoe een streek zonder zee toch een stevige band met de scheepvaart kan hebben. Van turfschuit tot moderne vrachtschepen: de werven langs het Winschoterdiep hebben steeds een manier gevonden om door te gaan. Sta je de volgende keer bij het diep, kijk dan eens goed naar die hallen en hellingen. Je kijkt naar eeuwen werk, vakmanschap en doorzettingsvermogen.